Hỡi huynh đệ, hay chăng khí không phải,
khi mượn cổ ngôn để bước vào truyện bi hùng của cuộc viễn chinh Ihor.
Ihor Sviatoslavych.
Hoặc là diễn ngâm điệu gì hợp phong thái đương đại,
thay vì tin lời kể của Boyan.
CUỘC VIỄN CHINH IHOR Theo sử thi cùng tên thế kỉ XII
Hỡi dòng dõi Yaroslav, các cháu trai Vseslav !
Hãy hạ kì xí xuống, tra kiếm cùn vào vỏ !
Chớ có làm hoen danh tổ phụ !
Chỉ vì tương tranh giữa huynh đệ mà lũ dị giáo xâm phạm cõi Rusĭ,
cướp cương thổ Vseslav.
Vì tị hiềm trong đám đệ huynh mà bạo lực vào theo rợ Polovtsi.
Hỡi huynh đệ, hãy khởi sự...
... từ Volodymyr xa xưa cho đến Ihor hiện thời.
Ngài lận lưng lẽ khôn ngoan nhờ các khả năng,
và mài bén tâm can bằng đức kiêu dũng,
để rồi với tinh thần thượng võ,
cầm đoàn hùng binh đến miền Polovtsi hòng bảo toàn giang sơn Rusĭ.
Liệt vương chẳng đoái hoài mối nguy dị giáo,
mà kẻ này truyền người nọ rằng : Đây của ta và đó cũng của ta.
Thế là họ xem trọng những gì hèn mọn,
để tiếp tục kết oán cùng nhau.
Nên bọn dị giáo mặc sức tung hoành khắp xứ Rusĭ.
Ihor rất ngóng bào đệ Vsevolod.
Thì Vsevolod Bò Mộng mới thưa ngài rằng :
Trưởng huynh, tia sáng đời em, hỡi Ihor !
Hai ta đều là con Sviatoslav.
Anh hãy thắng yên cho các tuấn mã, vì ngựa em đợi dưới chân thành Kursk.
Dân Kursk tuyền chiến sĩ can trường sinh trưởng dưới tiếng kèn xung trận,
nằm nôi bằng mũ trụ và nuôi dạy bằng dáo.
Thông mọi nẻo đường, thuộc các sơn khê, cung đã căng, bao tên mở, kiếm mài sẵn.
Nay đà lật tung đồng trống như bầy sói dữ,
nhằm tìm thanh danh cho mình và vì vinh hiển của chúa công.
Lúc ấy vương công Ihor đạp kiềng vàng bèn thúc ngựa phi trên cánh đồng thoải.
Rồi Ihor ngước lên vừng dương rực chói,
bèn thấy có bóng ám nuốt dần.
Nên Ihor bảo với đoàn tráng sĩ :
Hỡi chiến hữu ! Chịu phanh thây hơn bị bắt trói.
Huynh đệ ta khá lên lưng ngựa,
cho kịp mục kích dòng Don biếc xanh.
Nguyện cùng các huynh đệ Rusĭ bẻ dáo nơi sa trường Polovtsi kia.
Chúng ta chỉ có phải rơi đầu,
hoặc múc cạn dòng Don bằng mũ này.
Chốc sau bóng tối nhả dần thái dương.
Đêm khua họa mi dậy với tiếng rền bão táp.
Khắp nơi nơi gió lừng vi vút.
Quỷ Div chổi dậy gào trên ngọn cây,
khiến nơi xa cũng phải nghe : Nào Volha, nào là duyên hải.
Nào lưu vực Sula, hay Surozh và Korsun, và cả mi - hỡi thần tượng Tmutorokan !
Rồi đoàn Polovtsi theo lối mòn hướng tới dòng Don hùng vĩ.
Những tiếng rít trong canh khuya như thiên nga giật thột mất giấc.
Ihor vẫn hiên ngang dẫn quân đến miền Don.
Còn bầy quạ đậu trên cây sồi rình tai ương sắp trút xuống.
Đàn sói trong hang rúc liên hồi như bão.
Chim ưng cũng rít gọi thú hoang gặm xương.
Và cáo trờ tới liếm khiên rực máu.
Tổ ấm của Oleh kiêu dũng chìm dần vào giấc xa thẳm,
trinh nguyên không vấy tội.
Lọ phải cắt hay ưng, hay quạ đen, mà đích thị Polovtsi ô uế.
Đêm tàn canh, ánh hoàng hôn đã lịm.
Sương giăng khắp đồng rộng.
Tiếng họa mi lanh lảnh cũng vãn.
Chỉ có nghe quạ khoang điều hiêu.
Đoàn Rusĭ kịp phủ bình nguyên bằng tấm khiên tươi màu máu,
chờ thời khắc vinh dự cho mình và vì hào quang đức chúa công.
Ngay từ tinh mơ,
bình minh đã ruộm máu như điềm triệu cả ngày.
Mây đen ngoài mặt bể kéo về hòng vây vầng dương tứ phía.
Những chớp xanh cũng vùng dậy báo hiệu sấm sét sắp đăng quang.
Trận mưa tên sắp trút dòng sông Don hùng vĩ.
Dáo sắp gãy gươm sắp cùn trên khôi giáp loài Polovtsi,
trên sóng Kayala miền Don hùng vĩ.
Hỡi đất mẹ Rusĭ !
Hãy chờ chúng con sau rặng đồi kia !
Suốt sáng tới chiều và đêm đến ban mai,
tên cứ bay vun vút và kiếm gõ khôi giáp.
Tiếng dáo gãy trên đồng lạ ở chốn ngụ của loài Polovtsi.
Đất đen dưới móng ngựa đã gieo đầy xương thịt,
và tưới bằng máu nữa.
Họ giao tranh một ngày, rồi hai ngày.
Đến chính ngọ ngày thứ ba, ngọn cờ của Ihor đã đổ rạp.
Tại cái nơi huynh đệ chia biệt, bên bến sông Kayala nước xiết.
Tại cái nơi rượu máu vơi cạn.
Tại cái nơi hùng binh Rusĭ vãn tiệc.
Huynh đệ chuốc nhau say mềm để mãi ngả lưng vì đất mẹ Rusĭ.
Huynh đệ hỡi, thật là thuở bi ai !
Thảo nguyên nuốt trọn quân ta rồi.
Bóng thần hờn trách che mất Thái Dương rồi.
Nàng thung dung lướt qua đất Troyan,
vẫy đôi cánh thiên nga trên biển xanh miền Don,
xua hết những ngày sung túc.
Huynh đệ hỡi !
Từ đây Kyїv buồn than van còn Chernihiv kêu tha thiết.
Cơn oán thán trùm lên mặt đất,
Và sầu thương tràn khắp Rusĭ.
Bên Dunay nghe Yaroslavna thổn thức,
tựa tiếng cúc cu gọi bạn trong sáng sớm :
Thiếp muốn bay như hải âu theo sóng Dunay.
Thiếp muốn giúng áo hải ly trên sông Kayala.
Thiếp muốn rửa vết thương ruốm máu trên thân tráng kiện của tướng công.
Yaroslavna cứ thổn thức sớm ngày trên lũy Putyvl :
Hỡi đấng thần phong, sao nỡ thổi ngược chiều ?
Sao nỡ chở trên đôi cánh rất nhẹ...
... những mũi tên dị giáo kia trút vào đoàn quân yêu dấu ?
Lọ rằng chửa no thỏa phiêu lượn trên mây,
cùng ru vỗ thuyền bè bể cả ?
Sao nỡ đem hạnh phúc của tôi rải lên nhành vũ mâu hỡi ngài ?
Yaroslavna lại nức nở sớm ngày trên lũy Putyvl :
Hỡi Dnipro-Slavutych !
Hay chăng đà chán chường đi qua những núi đá miền Polovtsi,
để ru vỗ đoàn chiến đĩnh Sviatoslav trên đường đến trại giặc Köpek.
Hãy đưa người dấu yêu chóng trở về với tôi,
cho tôi không còn tuôn nước mắt xuống biển xanh kia mỗi ban mai.
Nhưng Yaroslavna vẫn nức nở sớm ngày trên hào lũy Putyvl :
Hỡi thái dương ba lần đốt sáng !
Đấng ban cho muôn một lẽ công chính ấm nồng !
Sao nỡ chiếu những tia bỏng rát lên đoàn chiến binh thân yêu ?
Ban cho họ cơn khát cháy cùng bẻ gãy các cung nỏ,
rồi uể oải xếp lại những bao tên ?
Và thế đức vương công Ihor đổi yên vàng lấy chiếc yên phu lỗ.
Thời Sviatoslav đại vương...
... rỏ khỏi môi những lời vàng cho chan hòa nước mắt rằng :
Hỡi đại công tước Vsevolod !
Lẽ nào ngài chẳng âu lo mà tất tả từ xa ruổi về,
hòng giử cho ngôi báu của cha ?
Hay bui thú khỏa nước Volha với mái giầm,
hoặc đem mũ trụ múc cạn dòng Don ?
Vì ngài chỉ cậy chạy trên đất cằn,
phóng những cây thương khỏe, các nhi tử dũng mãnh nhà Gleb.
Hỡi Riurik uy dũng và hỡi David !
Cầu các ngài đạp kiềng vàng mà rửa mối hận ngày nay.
Khá chổi dậy vì bổn cõi Rusĭ, rửa những vết thương Ihor.
Hỡi đứa con đảm nhà Sviatoslav !
Hỡi Yaroslav Osmomysl ở Halych !
Ngài chễm chệ trên ngôi báu cao vời,
hòng đỡ rặng núi Ugorshchyna bằng đoàn quân thép oai hùng.
Thời hãy bắn vào Könchak nô lệ dị giáo, cho xứ Rusĭ.
Để rửa những vết thương Ihor đứa con đảm nhà Sviatoslav.
Và hỡi Roman kiêu dũng cùng cả Mstislav !
Sĩ khí thúc các ngài vươn tới chiến tích.
Dòng sông Don hiệu triệu các vương đến thắng lợi.
Và hỡi hậu duệ Oleh can đảm, khá mau ra quan hà sa trường.
Hỡi Ingvar cùng Vsevolod và ba nhi tử nhà Mstislav !
Khá vây chặt ngõ lối thảo nguyên bằng thần tiễn hòng giử đất Rusĭ !
Cho rửa những vết thương Ihor đứa con đảm nhà Sviatoslav.
Ánh tà dương đà tắt, và Ihor thiếp ngủ.
Rồi Ihor thức giấc, hòng đo đường thảo nguyên,
nếu từ Don hùng vĩ đến phụ lưu Donets.
Sóng cuộn dâng trên biển khuya mà phả hơi sương thành cột.
Đó vương công Ihor vâng ý Chúa,
ruổi từ miền Polovtsi về đất Rusĭ,
bên ngai vàng phụ vương.
Vương công Ihor tựa chồn trắng lủi vào đám sậy,
rồi như con le le giầm nước xiết.
Ngài nhảy lên lưng tuấn mã lao như sói xám qua đồng cỏ.
Thái dương đà thắp trời xanh,
và đức Ihor cũng kịp về Rusĭ.
Bầy thiếu nữ hoan ca trên bến Dunay đưa âm vang qua biển về thành Kyїv.
Ihor dong ngựa lên đồi Borychiv viếng Thánh Mẫu Pyrohoshcha.
Muôn thôn hởi lòng, chư thành thơm lây.
Vinh thay chư công tước cùng tướng sĩ !
Amin !
Kyivnaukfilm 1972
HẾT © Vergilarchivum 2023